
Bu yazıda
Bir yağmur suyu sisteminin en büyük kalemi depodur; doğru hacmi bulmak hem yatırımı hem de tasarrufu belirler. Küçük bir depo yağışın büyük kısmını taşkın olarak kaybeder, gereğinden büyük bir depo ise maliyeti şişirir ve suyun uzun süre beklemesine yol açar. Bu yazıda depo hacminin nasıl hesaplandığını formüller ve çözümlü örneklerle adım adım anlatıyoruz.
Adım 1: Yıllık toplanabilir suyu bulun
Her şey çatınızın bir yılda ne kadar su toplayabileceğiyle başlar. Bakanlık kılavuzunda ve TS EN 16941-1 yaklaşımında kullanılan formül şudur:
Y = A × h × e × η
- A: çatı izdüşüm alanı (m²)
- h: ilin yıllık toplam yağış ortalaması (m; 800 mm = 0,8 m)
- e: yüzey akma katsayısı (çatı malzemesine göre)
- η: hidrolik arıtma (filtre) verimi; kılavuzda 0,9 alınır
Akma katsayısı nasıl seçilir?
| Çatı yüzeyi | Ön hesapta kullanılan değer |
|---|---|
| Metal: trapez sac, sandviç panel | 0,9 |
| Membran, beton veya pürüzlü eğimli çatı | 0,8 |
| Çakıllı düz çatı | 0,6 |
| Yeşil çatı | 0,3 |
Projede kesin değerler TS EN 16941-1’deki tablodan alınır. Fabrika ve depo çatılarının büyük çoğunluğu metal olduğu için 0,9 iyi bir başlangıç değeridir.
Adım 2: Yönetmelik asgari hacmini hesaplayın
Yönetmelik kapsamındaki yapılarda depo, yıllık toplanabilir suyun en az %6’sı kadar olmalıdır:
Asgari hacim = Y × 0,06
Bu %6 oranı kabaca yağışsız geçen yaklaşık üç haftalık bir dönemi karşılayacak bir hacme karşılık gelir ve Avrupa’da yaygın kullanılan basitleştirilmiş boyutlandırma yaklaşımıyla uyumludur.
Adım 3: Tüketiminize göre optimum hacmi bulun
Asgari hacim bir alt sınırdır; tesisinize en çok tasarruf sağlayan hacim farklı olabilir. Basitleştirilmiş yöntemde aynı oran, toplanabilir su ile yıllık tüketimden küçük olanına uygulanır:
Kullanıma göre hacim = min(Y, yıllık tüketim) × 0,06
Seçilecek hacim = büyük olanı (asgari hacim, kullanıma göre hacim)
Tüketim toplanabilir sudan azsa depoyu büyütmek tasarrufu artırmaz; fazla su zaten taşkına gider. Tüketim fazlaysa, asıl sınır yağıştır.
Çözümlü örnekler
Örnek 1: Metal çatılı fabrika
- Çatı izdüşümü 6.000 m², yağış 0,8 m, e = 0,9, η = 0,9
- Y = 6.000 × 0,8 × 0,9 × 0,9 = 3.888 m³/yıl
- Asgari hacim = 3.888 × 0,06 ≈ 233 m³
- Tüketim: 15 m³/gün × 300 gün = 4.500 m³/yıl → min(3.888; 4.500) = 3.888 → 233 m³
- Seçilen hacim: yaklaşık 235 m³
Örnek 2: Tüketimi düşük bir depo binası
- Çatı izdüşümü 10.000 m² → Y = 6.480 m³/yıl, asgari hacim ≈ 389 m³
- Tüketim: 4 m³/gün × 300 gün = 1.200 m³/yıl → kullanıma göre hacim = 72 m³
- Seçilen hacim: 389 m³ (yönetmelik asgarisi belirleyici)
Bu örnekte asgari hacim, tüketimin gerektirdiğinden çok büyüktür. Bu durumda suyun ek kullanımlarla (örneğin saha yıkama veya peyzaj) değerlendirilmesi ya da deponun bir kısmının gecikme havuzu gibi çalışacak şekilde tasarlanması konuşulabilir.
Örnek 3: Yönetmelik dışında kalan küçük bir atölye
- Parsel 1.500 m², çatı 400 m² → Y ≈ 259 m³/yıl
- Asgari hacim ≈ 16 m³ ancak alan şartları sağlanmadığı için zorunluluk yok
- Tüketim 2 m³/gün → kullanıma göre hacim ≈ 15 m³; gönüllü bir sistem için 15–20 m³ yeterli olur
Kendi değerlerinizle deneyin: araç asgari ve önerilen hacmi birlikte hesaplar.
Basit hesabın sınırları: su bilançosu
%6 kuralı yıl geneline bakar; yağışın mevsimlere dağılımını görmez. Marmara’da yağış kışın yoğunlaşır, sulama ve soğutma gibi tüketimler ise yazın artar. Bu yüzden projede depo hacmi ay ay ya da gün gün yürütülen bir su bilançosuyla kontrol edilir: depoya giren su, çekilen su, taşkın ve şebeke takviyesi izlenir, farklı hacimler denenir.
Bu yöntemin sadeleştirilmiş bir halini su bilançosu simülasyonu aracımızda deneyebilirsiniz. Tipik sonuç şudur: belli bir hacimden sonra karşılanma oranı çok yavaş artar; optimum hacim bu kırılma noktasının çevresindedir.
Hacmi doğru bulduktan sonra
- Deponun sahada ne kadar yer kaplayacağını hacimden ölçüye aracıyla görebilirsiniz.
- Betonarme ve modüler depo arasında seçim için modüler depo sayfamıza bakın.
- Maliyet için maliyet hesaplama aracını kullanın.
Sık sorulan sorular
Depo hacmi için hangi yağış değeri kullanılır?
Yönetmelik hesabında binanın bulunduğu ilin Meteoroloji Genel Müdürlüğünce ilan edilen yıllık toplam yağış ortalaması kullanılır. Su bilançosunda ise aylık veya günlük veri tercih edilir.
η neden 0,9 alınıyor?
Filtre ve ilk yıkama kademelerinde suyun bir kısmı kaybolur. Kılavuzda bu kayıp için hidrolik arıtma verimi 0,9 olarak alınır.
Yangın deposu hacmi bu hesaba dahil mi?
Hayır. Yangın rezervi ayrı hesaplanır ve kullanım suyunun çekemeyeceği ayrı bir bölmede veya kotta tutulur.
Hesabı kim onaylar?
Hesap, mekanik tesisat projesinin parçası olarak proje müellifince hazırlanır ve ruhsat ekinde idareye sunulur.
